Creëer je eigen rapport


Over ons
Hoofdstuk 1: Anticiperen om beter te beschermen
Hoofdstuk 2: Vergunnen en controleren
Hoofdstuk 3: Het beheer van onvoorziene gebeurtenissen
Hoofdstuk 4: Blik op de toekomst
Hoofdstuk 5: De interne werking van het FANC
Hoofdstuk 6: Jaarrekeningen 2016
Glossarium
 

HOOFDSTUK 3: HET BEHEER VAN ONVOORZIENE GEBEURTENISSEN

Ondanks de preventie- en controleacties van het FANC kunnen er toch onverwachte afwijkingen opduiken. Daarom ontwikkelt het FANC, in overleg met zijn stakeholders, preventief adequate procedures om een snelle melding en doeltreffende respons te garanderen in geval van een incident of een ongeval.

Incidenten op Belgisch grondgebied in 2016

Op het vlak van de nucleaire veiligheid

De INES-schaal (International Nuclear Event Scale) is een communicatie-instrument dat bedoeld is om de perceptie bij een niet-gespecialiseerd publiek te vereenvoudigen met betrekking tot de ernst van een abnormale gebeurtenis met ioniserende straling.

Deze schaal vormt dus geen evaluatie-instrument voor de veiligheid van de kerninstallaties en mag in geen geval worden gebruikt om de veiligheid van installaties in het land of internationaal met elkaar te vergelijken.

Elk incident of ongeval met bronnen van ioniserende straling dat mogelijk impact kan hebben op de veiligheid van de mens en het milieu, kan worden gerangschikt op de INES-schaal, met niveaus die variëren van 1 (anomalie) tot 7 (ernstig ongeval).

In 2016 werden 16 gebeurtenissen ingedeeld op de INES-schaal, en die werden allemaal geklasseerd op niveau 1 (anomalie).

14 januari 2016 – IRE – INES 1
19 februari 2016 – Doel 3 – INES 1
11 maart – Radioactieve bron buiten reglementaire controle – INES 1
15 maart 2016 – Tihange 1 – INES 1
April 2016 – Belgoprocess – INES 1
18 april 2016 – THV SeReAnt – INES 1
26 mei 2016 – Tihange 3 – INES 1
30 mei 2016 – Tihange 3 – INES 1
8 juni 2016 – NIRAS – INES 1
22 juni 2016 – Belgoprocess – INES 1
12 juli 2016 – Bruker microCT – INES 1
8 augustus 2016 – Doel 2 – INES 1
5 oktober 2016 – Schroothandelaar (Provincie Luik) – INES 1
6 oktober 2016 – Tihange 3 – INES 1
19 oktober 2016 – Doel 3 – INES 1
5 december 2016 – NTP Europe – INES 1

Ontmanteling van FBFC International: vrijgave van radioactief materiaal tijdelijk stopgezet

FBFC International is een inrichting van klasse I te Dessel die in het verleden brandstofelementen produceerde voor de kerncentrales. Het bedrijf heeft alle productieactiviteiten stopgezet en kreeg in 2013 bij koninklijk besluit de toestemming om de volledige site te ontmantelen.

Tijdens een onaangekondigde inspectie in januari 2016 stelde het FANC bij de aanwezige operatoren een gebrek aan kennis over de procedures voor vrijgavemetingen vast. Het FANC heeft daarop een onmiddellijke stopzetting bevolen van alle activiteiten in verband met de vrijgave van radioactief materiaal.

Bij de ontmanteling van een nucleaire inrichting worden steeds grote hoeveelheden afval gegenereerd. Dit afval wordt opgesplitst in twee stromen. Een eerste stroom bestaat uit radioactief afval dat wordt afgevoerd via NIRAS; een tweede stroom bestaat uit niet-radioactief afval of uit vast zeer laagradioactief afval dat geen enkel risico voor mens of leefmilieu inhoudt en dat geschikt is voor recyclage of hergebruik, indien het voldoet aan bepaalde voorwaarden. Om te controleren of het radioactieve afval een correcte bestemming krijgt, worden alle materialen afzonderlijk gemeten en vrijgegeven volgens een vooraf bepaalde en door de veiligheidsautoriteiten goedgekeurde procedure. Pas na deze controle kan het afval worden afgevoerd of vrijgegeven voor recyclage of hergebruik.

Zoals het FANC vereist, organiseerde FBFC International een opleidingsprogramma voor de personen die betrokken zijn bij het vrijgaveproces van radioactieve materialen. Het FANC moet dit programma goedkeuren en ziet erop toe dat de betrokken personen een correcte opleiding krijgen. Enkel nadat aan deze voorwaarden voldaan werd, konden de vrijgavemetingen hervat worden.

Stillegging Tihange 1

Tijdens de uitvoering van werken voor de langetermijnuitbating van de reactor van Tihange 1, deed er zich een incident voor. De voorziene verbeteringen hadden betrekking op de constructie van een nieuw gebouw (waarin nieuwe veiligheidsinstallaties worden ondergebracht waarmee de reactor in een veilige staat kan worden gebracht bij een ongeval, dat tot het verlies van de momenteel bestaande veiligheidsinstallaties kan leiden), dat met de bestaande gebouwen verbonden wordt via galerijen, bestemd voor de elektriciteitskabels en de leidingen.

In het kader van de aanleg van het nieuw gebouw maakte de exploitant gebruik van de techniek « Jet Grouting », ter versteviging van de wanden van de uitgravingen die nodig waren voor de bouw van de galerijen van het bouwproject. « Jet Grouting » bestaat erin dat er in de ondergrond kolommen worden geboord die elk ongeveer tien meter diep zijn; daarin wordt dan een water-cementmengsel geïnjecteerd. Er waren hiervoor een honderdtal palen voorzien.

Tijdens de werkzaamheden is een deel van deze geïnjecteerde groutspecie elders terechtgekomen waardoor er druk werd uitgeoefend op een betonplaat van het aanpalend gebouw. Er werd schade vastgesteld op het gelijkvloers van het gebouw en bij een deel van de uitrusting die zich daar bevond. De exploitant besloot dan de reactor van Tihange 1 stil te leggen om de schade verder te kunnen onderzoeken.

Naast de herstellingswerken, onderzocht ENGIE Electrabel ook de oorzaak van dit incident. De oorzakenanalyse toonde aan dat de samenstelling en de eigenschappen van de grondlaag onder het gebouw niet overeenkwamen met de verwachtingen. ENGIE Electrabel verstevigde de grondlaag onder de betonplaat die tijdens het incident omhoog was gekomen.

Eind 2016 werden de besprekingen tussen het FANC, Bel V en de exploitant voortgezet, en het belangrijkste punt is de stabiliteit van de veiligheidsstructuren van Tihange 1, gevestigd op die zachte ophogingslaag, dat wil zeggen hun draagkracht en de verzakkingen.

De veiligheidsautoriteit vraagt zich af of de stabiliteit van bepaalde structuren van Tihange 1, gevestigd op de zachte ophogingslaag, afdoende is aangetoond. Daarom werd ENGIE Electrabel gevraagd om ook de grondlagen onder de foundering van dit gebouw te verstevigen.

De heropstart kan pas gebeuren van zodra alle verificaties werden uitgevoerd en wanneer de gedemonteerde uitrusting om de beschadigde plaat te herstellen, werd teruggeplaatst. Het FANC en Bel V nemen de tijd die nodig is om de door Tihange uitgevoerde studies en analyses te controleren. De eenheid mag slechts heropstarten na goedkeuring door de veiligheidsautoriteit.

De eenheid mag slechts heropstarten na goedkeuring door de veiligheidsautoriteit

Stopzetting van NTP Europe in Fleurus

Het FANC heeft NTP Europe in Fleurus bevolen om alle productieprocessen van het bedrijf stop te zetten. Het FANC stelde namelijk vast dat NTP Europe verschillende veiligheidsvoorschriften niet naleeft, waardoor het de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming niet langer kan garanderen.

NTP Europe in Fleurus is een dochterbedrijf van NTP Radioisotopes in Zuid-Afrika. Het bedrijf is gespecialiseerd in de productie van radioactieve industriële bronnen, die bijvoorbeeld worden gebruikt in de industriële gammagrafie.

NTP Europe pleegde de afgelopen jaren verschillende inbreuken tegen de regelgeving, waarvoor het FANC onder meer een process-verbal opstelde. Het FANC waarschuwde NTP Europe toen dat het noodzakelijke verbeteringen moest doorvoeren op vlak van veiligheidscultuur.

NTP Europe kreeg verschillende kansen en mogelijkheden om zich conform de regelgeving te stellen, maar een adequate reactie bleef uit.

Op 2 december 2016 voerde het FANC en zijn technisch filiaal Bel V opnieuw een inspectie uit bij NTP Europe. Zij stelden vast dat de situatie, ondanks alle waarschuwingen, niet was verbeterd waardoor het risico op besmetting of bestraling te groot was. Het FANC gaf daarop het bevel om alle productieprocessen van NTP Europe stop te zetten. NTP Europe mocht echter nog steeds containers ontvangen, de radioactieve bronnen uit de containers laden, het onderhoud van de containers uitvoeren en ze verschepen naar een andere site om ze opnieuw te laden. Op 5 december 2016 vond er een incident plaats waardoor het FANC besloot om tevens het uitladen van containers stop te zetten.

Concreet betekent de stopzetting het niet verder exploiteren en manipuleren van radioactieve bronnen en radioactief afval, met uitzondering van enkele handelingen die nodig zijn voor het herstellen van de installaties (zoals het afvoeren van radioactief afval naar NIRAS).

De bedoeling van de stopzetting is om NTP Europe de tijd te geven om het bedrijf te hervormen in alle processen die betrekking hebben op de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming. Vooraleer een eventuele heropstart mogelijk is, moet NTP Europe onder meer alle inbreuken regulariseren.

Het FANC en Bel V blijven door middel van inspecties de situatie bij NTP Europe op de voet opvolgen.

Op het vlak van de nucleaire beveiliging

Dreiging ten aanzien van de nucleaire sector

Eind 2015 werd vastgesteld dat er een observatie was gebeurd van een topman uit de nucleaire sector door mensen die gelinkt zijn aan het terroristische milieu. Ook vond er een inbraak plaats op de site van een universitair ziekenhuis waar radioactief materiaal was opgeslagen. Er werd echter op deze site geen radioactief materiaal ontvreemd.

Na bovenstaande gebeurtenissen bekrachtigde het OCAD (coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse) het dreigingsniveau 2 en werd er door OCAD ook formeel de vermelding “met verhoogde waakzaamheid” aan toegevoegd.

In de praktijk had het FANC deze verhoogde waakzaamheid reeds voordien op verschillende momenten opgelegd aan de nucleaire exploitanten, meer bepaald naar aanleiding van verschillende terroristische aanslagen die zich in 2015 in het buitenland afspeelden, zoals onder andere de aanslag op Charlie Hebdo en de aanslagen in Parijs op 13 November 2015.

Naar aanleiding van de aanslagen van 22 maart in Brussel is het dreigingsniveau voor de nucleaire sector verhoogd tot niveau 4. Op 25 maart is dit opnieuw afgebouwd naar niveau 3. Bij elke aanpassing van het dreigingsniveau vaardigde het FANC bijhorende maatregelen uit voor zowel de nucleaire sector, de sector die gebruik maakt van radioactief materiaal als voor de bedrijven die instaan voor het transport van het nucleair en het radioactief materiaal.

Op het vlak van vervoer van radioactieve materialen

Het FANC heeft sinds 2012 geleidelijk een aangiftesysteem ontwikkeld en ingevoerd en nodigt alle betrokken professionals uit om hiermee, op vrijwillige basis, aangifte te doen van elke significante gebeurtenis of elke vaststelling tijdens een vervoer van radioactieve materialen. Het kan gaan om een anomalie, een non-conformiteit, een incident of een ongeval dat bijzondere aandacht vraagt vanuit het oogpunt van de nucleaire veiligheid en de stralingsbescherming van de mens en het milieu.

De doelstellingen van dit systeem zijn velerlei. Door preventieve maatregelen toe te passen wil het FANC voorkomen dat een gebeurtenis die zich reeds heeft voorgedaan, zich opnieuw voordoet. Verder moeten corrigerende maatregelen een verslechtering van dit soort gebeurtenissen vermijden. Tot slot levert een dergelijk aangiftesysteem ervaringsmateriaal op en bevordert het de goede praktijken in de sector.

In 2016 werden 44 gebeurtenissen gemeld bij het FANC.

Verdeling van de 44 gebeurtenissen op het vlak van vervoer, gemeld aan het FANC in 2016[1]

[1] Sommige gebeurtenissen vallen onder verschillende categorieën.

In 2016 werden 44 gebeurtenissen gemeld bij het FANC

Op medisch vlak

Patiënt radioactief besmet met radium-223

Tijdens het 2e en 3e trimester volgde het FANC een geval op van een met radium-223 besmet stoffelijk overschot, alsook de crematie ervan en vervolgens het beheer van de as. Radium-223 wordt gebruikt bij behandelingen in de ambulante metabole radiotherapie. Het betreft hier voornamelijk een alfastraler.

Het FANC stelde vast dat het ziekenhuis waar de patiënt, die met radioactief radium-223 behandeld was, werd opgenomen, geen stralingsbeschermingsmaatregelen voor de werknemers had getroffen. Na het overlijden van de patiënt, werden er ook geen bijzondere maatregelen getroffen voor de begrafenisondernemer, noch voor de familie.

Er was tevens een crematie van dit stoffelijk overschot voorzien. Bijgevolg heeft het FANC dringende acties ondernomen om de stralingsbescherming van de werknemers van de begrafenisondernemer en het crematorium te garanderen, alsook de stralingsbescherming van de bevolking (de familieleden en de naasten van de overledene, …) én van het milieu, hoofdzakelijk door elke vorm van besmetting te voorkomen.

Het FANC legde tevens via een besluit op dat er bij de geprogrammeerde crematie van een stoffelijk overschot een erkende instelling voor fysische controle aanwezig moet zijn die hierop controle uitoefent. Het radioactiviteitsniveau van de verzamelde as van de overledene lag ongeveer 80 keer hoger dan de waarde van het vrijgaveniveau voor radium-223. De as diende dan ook 10 weken door het crematorium bewaard te worden, vooraleer deze aan de familie van de overledene kon worden overhandigd. Het FANC heft de verantwoordelijken hierover gehoord en een process-verbal opgemaakt dat aan de Procureur des Konings werd overgemaakt.

Incidenten in de medische sector

Het FANC bevordert de uitwisseling van informatie over de oorzaken en gevolgen van incidenten in de medische sector, zodat heel de sector kan profiteren van de ervaringen die lokaal worden opgedaan binnen een medische dienst, en zodat incidenten zich niet kunnen herhalen in andere inrichtingen. Tot nu toe werden de meldingsprocedure en de bijbehorende criteria enkel vastgelegd voor, en in samenwerking met, de radiotherapiesector. Incidenten die zich voordeden in de radiologie en de nucleaire geneeskunde worden gemeld aan de dienst fysische controle van de desbetreffende inrichting, die op zijn beurt vrijwillig het FANC op de hoogte kan brengen.

Het FANC ontving in de loop van 2016 vier aangiftes van belangrijke incidenten op het gebied van stralingsbescherming in de radiotherapie. Bij twee incidenten ging het om een incorrecte patiëntbestraling. Een ander incident betrof de ongecontroleerde lozing van radioactieve afvalstoffen, afkomstig van medische behandelingen, in het milieu.

Een laatste incident werd samen met het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) opgevolgd in het kader van de ‘materio-vigilantie’. Dat is de studie en opvolging van incidenten die het gevolg kunnen zijn van het gebruik van medische hulpmiddelen. Hierdoor kunnen gevaarlijke hulpmiddelen uit de handel genomen worden en de gebreken van de medische hulpmiddelen opgespoord en verholpen worden met het oog op een verbetering van het kwaliteitsniveau van de hulpmiddelen en de veiligheid van de patiënten en de gebruikers.

Het FANC ontving in de loop van 2016 vier aangiftes van belangrijke incidenten op het gebied van stralingsbescherming in de radiotherapie

In de loop van 2016 zijn 85 gevallen van zogeheten “materio-vigilanties” genoteerd. Het gaat om meldingen door een fabrikant van defecten gedetecteerd in de hardware of software van toestellen die gebruikt worden in het kader van radiotherapie, radiologie of nucleaire geneeskunde. Het merendeel van deze meldingen aan het FANC gebeurt via het FAGG.

Indien het defect geen radiologisch risico met zich meebrengt of indien het toestel niet gebruikt wordt in België, dan wordt het dossier doorgestuurd naar het FAGG. In het tegenovergestelde geval zal het FANC toezien op het beheer van het incident en interveniëren indien nodig, zodat de fabrikant zijn klanten op de hoogte brengt en de nodige preventieve en correctieve acties worden ondernomen.

Evolutie van het aantal materio-vigilanties per discipline

WILT U MEER WETEN?

Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle
Ravensteinstraat 36, 1000 Brussel - België
T: +32 (0)2 289 21 11 - F: +32 (0)2 289 21 12

WILT U MEER WETEN?

Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle Ravensteinstraat 36, 1000 Brussel - België
T: +32 (0)2 289 21 11 - F: +32 (0)2 289 21 12

Copyright 2017

made with passion @comfi

Copyright 2017

made with passion @comfi